– Uzgan elnıñ iyun-iyul aenda Tatarstannıñ  Xökümät delegatsiyase Singapurda ike atnalık ukuda  täcribä urtaklaşıp kaytkan ide. Menä bez dä 5 kön bue  irtänge 9dan   18 sägatkä kadär lektsiyalär tıñladık, gamäli  däreslärdä belemnärebezne arttırdık. Däülät strukturası, sänägat häm iktisadi üseş, torak-kommunal xucalık, torak mäsäläläre buença üzläştergän gıylemnärebezneñ näticäse bularak, 2 törle sertifikat birep kaytardılar.

Bezne toraklar tözeleşe, xalıknıñ yaşäeşe, kvartallar torışı, balalar mäydançıkları, tuktalışlar da kızıksındırdı. İktisadi-sotsial torışı, investorlarnı niçek cälep itälär, investitsiyalär niçek kertelä, başka  illär belän tışkı elemtäläre nindi, urta häm keçe biznes niçek tormışka aşırıla– teoretik yaktan da, gamäli däreslär vakıtında da karadık, öyrändek. Kürgännärne, öleşläp bulsa da, Tatarstan citäkçelege belän berlektä tormışka aşırırga tieşbez, dip isäplim.

– Ni öçen bu il saylap alındı?

– Töp säbäbe şul. Singapur däüläte kayçandır Böekbritaniyaneñ koloniyase bulgan. 1959 elda ul azat itelä häm üze suveren däülät bulıp yaşi başlıy. Aziyaneñ iñ yarlı, iñ bölgän noktası sanalgan il bügen iktisadi yaktan üseş tempları häm urtaça ber keşegä turı kilgän eçke tulay produktı buença dönyada iñ alga kitkän illärneñ berençe bişlegendä tora.

Könyak-Könçıgış Aziya  utravına urnaşkan Singapur Respublikası– üze ber şähär, üze ber däülät. 1965 elnıñ 9 avgustı– anıñ räsmi räveştä bäysezlek algan köne. Mäydanı– 70 meñ gektar, bezneñ rayon mäydanınnan da kimräk. Şuña karamastan, 5 mln.ga yakın keşe yaşi. Eçke tulay kereme 200 mlrd. Amerika dolları belän isäplänä (mäydanı 68 meñ km2  bulgan, 3 mln 900dän artıgrak keşe yaşäüçe Tatarstanda eçke  tulay produkt 30 mlrd. dollarga yakın).

Bernindi tabigıy baylıgı bulmagan, nefte dä, başka faydalı kazılmaları da yuk, eçärgä suı da citmi, anı  Malayziyadän kertä, yañgır suı filtr aşa ütkärep kullanıla, faydalanılgan sunı da  ikençel çistartu yulı belän kabattan faydalangan il ul. Berdänber uñay şartı– Tın häm hind okeannarı aşa yörüçe barlık korabllär tuktap torgan portı bulgan. Ä bügen inde Singapur dönyada barlık yaktan da alga kitkän illärneñ bersenä äverelgän. Dımlı hava häm 30 gradus esselek el buena saklana, konditsionerlar eşläp tora. Yortları biek.

– Citeşterü sänägate nindi yunäleştä üseş algan?

– Cir astında nefte yuk, ä üzeneñ 3 neft eşkärtü zavodı bar. häm dönyada kara altın eşkärtü buença öçençe urında tora..

İkençe  yunäleşe – elektronika. Mäglümati texnologiyalär, çıbıksız internet buença alga  kiteş zur. Anda noutbuksız yaşäü mömkin tügel. Bezdä äle ul däräcä formasındarak tora, ä alar ansız eşli dä, ukıy da almıy.

Şul uk vakıtta aviatözeleş üseştä.

Kıtay, hindstan, Avstraliya, Malayziya, İndoneziya, Dubay kebek illärgä investitsiyaläre alına, ere investitsiya klimatı tudırılgan.

– İñ artta kalgan ildän 40-45 el eçendä iñ alga kitkän ildä yaşärlek itep keşene niçek tärbiyali algannar soñ?

– Äye, 40 el küp gomer tügel. 1959-1990 ellarda il belän idarä itkän, reformalarnıñ başında torgan Li Kuan Yu bik küp eçke problemalarnı çişä häm anı yaşäü şartları buença alga kitkän däülät itep tanıta. Xäzer Xökümätne anıñ ölkän ulı  52 yaşlek Li Syan Lun citäkli. Premer-ministr Li Kuan Yu, köçle reformator bularak, bik küp  illärneñ aldıngı täcribäsen yaxşılap öyränä. Sotsializmnıñ da, kapitalizmnıñ da uñay yakların ala. Kemneñ kem buluına karamastan, säläte, fikerläü däräcäse, akıl eşçänlege belän yugarırak torgan yaşlärne çit illärdä  ukıtıp, soñınnan üzlärendä eşlätep, keşe faktorın alga kuyunıñ näticäse bu.

– Belem birü üzençälekläre nindi?

– İñ sälätle 1000 ukuçı saylap alına häm alarga belem birü aerım programma nigezendä alıp barıla. Kaysın kaya cibärü, individual yakın kilü buença däülät programması eşli.

– Millät, tel,  din töşençälärenä mönäsäbät nindi?

– Monda millätneñ role az. Gadi tel belän äytkändä,  sälätlelärne üsterügä barlık şartlar tudırıla. Şulay uk, kemneñ 1 mln dollar akçası bar – şul ber  karşılıksız Singapur grajdanı bula ala. Küpçelek xalkı kıtaylar (75%). 4 däülät tele kabul  itelgän, ä töp aralaşu ingliz telendä bara. Bezgä balalarıbızga ingliz telen yaxşılap öyrätergä kiräk.

– Kürgännäregezdän çıgıp, rayonıbız tormışında iñ berençe çiratta  närsäne kullanırga uylıysız?

– Bezneñ töp problema– iktisadi strategiya. Bügen närsäder kötep utıra torgan zamana tügel. Bezgä eşlärgä kiräk. Şul uk investitsiyalärne rayonga cälep itü, yaña texnologiyalär buença aerım bülek açu alga kilep bastı. Az gına mäydanga 5 mln.ga yakın keşene sıydırgan, eş belän täemin itkän Singapur urta häm keçe biznesnı üsterü buença dönyada
I  urında tora. Ägär biznesnı cälep itärlek şartlar tudırırga alınganbız ikän, tuktap kalmaska, Räsäy belän,  çit illär belän eşlärgä  tieşbez.