OSOAVİAXİMnan algan yul

Yaşlärgä xärbi-patriotik tärbiya birü, alarnıñ texnik icat belän şögıllänüen cäelderü, sportnıñ xärbi-patriotik törlären üsterü, xärbi uçet, texnik hönär belgeçläre äzerläüdä ROSTO (DOSAAF) - Rossiya oborona sport-texnika oeşması möhim rol uynıy. Ul - irekle, ictimagıy oeşma. ROSTO elekkege SSSR DOSAAF cämgıyate urınına tözelep, anıñ xokukların häm burıçların üz östenä alıp eşen dävam itä.
Bügenge iseme belän oeşma 1991 elnıñ 25 sentyabrennän eşli. 15 el elek bu könne Penza şähärendä Rossiyaneñ respublika, kray häm ölkäläreneñ DOSAAF oeşmaları väkilläreneñ oeştıru sezdı ütte häm ROSTO, inde äytelgänçä, DOSAAFnıñ tulı xokuklı dävam itterüçesenä äverelde. Ul üz eşçänlegen Rossiya Federatsiyase Konstitutsiyase, federal zakonnar häm xokukıy-normativ aktlar, şulay uk berdäm Ustav nigezendä alıp bara. Oeşmanıñ töp maksatı - ilneñ oboronaga säläten üsterü buença programmaların tormışka aşıruda katnaşu, yaşlärne xärbi-patriotik ruxta tärbiyaläü, sportnıñ aviatsion, texnik häm xärbi-gamäli törlären üsterü, kiñ taralgan texnik hönär iyaläre häm xärbi uçet belgeçläre äzerläü. Bu maksat, burıç elek-elektän ük şulay kilgän. DOSAAF bulıp eşlägän ellarda da xökümät aña oeşma çlennarı arasında xärbi, xärbi-texnik, aviatsion häm xärbi-diñgez belemnären propagandalau häm cäelderü vazifasın yöklägän. Şulay uk sportnıñ xärbi-gamäli törläre: çañgı, atu, samolet, planer, radio, avtomobil, mototsikl, xärbi-diñgez häm su sportların, samoletlar häm sudnolar modellären konstruktsiyaläü häm sınap karaunı cäelderü dä maksat itep kuela. DOSAAF isä 1951 elnıñ 20 avgustında SSSR Ministrlar Sovetınıñ DOSARM, DOSAV häm DOSFLOT oeşmaların berläşterü turındagı kararı belän oeştırıla. Anıñ närsälär belän şögıllänergä tieşlege isemennän ük kürenä. Ul ellarda DOSAAF aldına xalıknı hava häm ximik höcümgä karşı torunıñ barlık törlärenä öyrätü, armiyadä häm flotta xezmät itmägän, zapastagı xärbi burıçlılarnıñ xärbi ukuların oeştıru burıçı yöklänä. Ministrlar Sovetı kararında kürsätelgänçä, oborona oeşmasınıñ möhim burıçlarınıñ berse bulıp armiyagä çakırılırga tieşle yaşlärne xärbi-texnik, xärbi-diñgez häm aviatsiya belgeçleklärenä öyrätü tora. Ul ellarda da, aña kadär dä, yagni OSOAVİAXİM iseme astında eşlägändä dä xalık arasında oeşmanıñ avtoritetı zur bula. Böek Vatan sugışı ellarında ul tagın da arta gına. 1942 elda oeşmada 6 million 786 meñ keşe çlen bulıp torsa, 1943 elda alarnıñ sanı - 10 millionnan artık, 1944 elda - 14 millionga yakın, ä sugış axırına 16 millionga citä. Sugış ellarında OSOAVİAXİMga 18 million 207 meñ keşe çlen bulıp kerä, bu ellarda berençel oeşmalarnıñ sanı da ike märtäbä diyarlek arta.
Rayonda ROSTO (DOSAAF) yugarıda äytelgän burıçlarnı ütäüne alga kuep eşli. Kızganıçka karşı, arxiv materiallarında anıñ eşçänlege turında mäglümatlar 1970 eldan gına saklangan. 1971 elda oeşma rayon Sovetı Başkarma komitetı binasınnan (elekkege) xärbi komissariat binasına küçerelä. Törle ellarda DOSAAFnı İrşat Mirgalimov, Mirzayan Minnegaliev, Dalis Xäbibullin, Xäläf Sagındıkov, Firdäves Afzaletdinov, Dilüs Gomärov, Marat Zinnurov, Mosalliya Välieva citäkli.
Bilgele, cämgıyattä bargan üzgäreşlär bezneñ oeşmaga da täesir itmi kalmadı. ROSTO (DOSAAF)nıñ nigezen täşkil itkän başlangıç oeşmalarnıñ şaktıe yukka çıktı, döresräge, alar moña mäcbür iteldelär. Bügenge köndä rayonda 15 başlangıç oeşma bar häm alarda 935 keşe çlen bulıp tora. Bezneñ alarnı arttıru öçen cirlek bar, alga taba ul tormışka aşar dip ışanam.
Eşne oeşma çaralar planı nigezendä alıp bara. Rossiya Korallı Köçläreneñ xärbi häm danlıklı traditsiyalären propagandalau yözennän "Acagan" xärbi-sport uenı ütkärdek. Anda Mortamak, İske Käşer, Şärlärämä urta mäktäplärendä eşläp kilüçe başlangıç oeşmalar aeruça yaxşı näticälär kürsättelär. Yaşlär belän eşläü häm sport, mägarif bülekläre, xärbi komissariat belän berlektä yaşlärneñ sugış häm xezmät veterannarı belän oçraşuları oeştırıldı. Oeşma "Yagez äle, egetlär!" konkursın ütkärüdä dä üz öleşen kertte. Anda katnaşkan Sarman urta mäktäbe, gimnaziyase häm hönär uçiliçesı komandaları kıymmätle büläklär aldı.
Mortamak urta mäktäbendäge başlangıç oeşma (räise R.Zaripov) sugışçı-internatsionalistlar belän oçraşu, "Kışkı keçe olimpiada" uzdırdı. X.Däülätov citäklägän Läşäü Tamak urta mäktäbe başlangıç oeşmasında sugış häm xezmät veterannarı belän oçraştılar, pnevmatik vintovkadan atu yarışları, "Yagez äle, egetlär!" uenı ütte. İske Käşer urta mäktäbe başlangıç oeşması (räise A.Malikov) geroy-şagıyr M.Cälil tormışına häm icatına bagışlangan kiçä, äfgançılar köne uñaennan miting oeştırdı. "Ґti, äni, min - sport söyuçe gailä" dip atalgan yarışlarda ciñüçelär büläklände.
Kızganıçka karşı, barlık mäktäplärdä dä başlangıç oeşmalarıbız yuk äle. Ґ bit yaşlärne xärbi-patriotik ruxta tärbiyaläü, alarda sportnıñ xärbi-gamäli törlärenä karata kızıksınu uyatu, texnik icat belän şögıllänügä tartuda bergäläp törle çaralar oeştıra alır idek. Bez alar, şulay uk mägarif bülege, karting klubı, yul xäräkäte iminlege fondı häm başka cämägat oeşmaları belän yugalgan elemtälärebezne torgızu yunäleşendä eş yörtäbez inde.
Mäglüm bulgança, ROSTO (DOSAAF) transport çaraları yörtüçelär dä äzerli. Bıelnıñ 6 aenda "V" kategoriyase buença - 50, "VS" kategoriyase buença - 101, "D" häm "E" kategoriyalärenä 9-11 keşe ukıp äzerlek aldı. Ukular Sarman, Cälil, Petrovka, Saklaubaş häm İske Käşerdä oeştırıldı. Şunı da äytergä kiräk, yök maşinabız bulmau säbäple, "S" kategoriyasenä ukıta almıybız. "VAZ-2106" maşinasınıñ tuzuı, avtopoligon, maxsus trenajerlar kiräklege dä üzen nık sizderä. Bez eş häm mäşgullek üzäge belän dä urtak tel tabıp eşlärebezgä ömetlänäbez.
2001 elnıñ 16 fevralendä Rossiya Federatsiyase xökümäte yaşlärne patriotik tärbiyaläü buença däülät programmasın raslagan ide. Anıñ ütäleşe yaşlärneñ buşka vakıt ütkärülärenä çik kuyar, alar xärbi-patriotik häm texnik klublar, sport sektsiyalärendä üzlärenä şögıl tabarlar dip uylıym. häm bez moña buldıra algança üz öleşebezne kerterbez.