Gazeta – ukuçı avazı 

1917 elnıñ 23 oktyabrendä berençe sanı dönya kürgän “Minzälä ile”-“Menzelinskiy kray” gazetası 1917 elgı fevral häm oktyabr revolyutsiyaläre cimeşe - öyaz, kanton, rayon partiya oeşması häm xalık deputatları Sovetı organına äverelä. “Barı tik köräştä genä üz xokukıñnı tabarsıñ, köräş!” – bu süzlär gazetanıñ epigrafı itep alına. Moña kadär az gına irtäräk, Sember guberniyaseneñ Bua öyaze Maçalı volosteneñ Tatar Tükese avlılında tugan, Minzälä öyazeneñ Yaxşıbay mädräsäsendä şäkertlärne ukıtuçı Şakircan mulla Xämidullin Minzälägä kitap basu maşinası, kägaz häm tipografiya buyauları alıp kilä. 90 ellık yubileen 2007 elda bilgeläp ütäçäk Minzälä rayon gazetasınıñ berençe möxärrire dä şul – Şakircan Xämidullin.

Gazeta berençe sannarınnan uk xalık belän tıgız elemtädä tora, aña tugrı xezmät itä. 1918 elda uk gazetanıñ tirajı 5–6 meñgä citä. Ellar uzu belän, gazetanıñ iseme dä üzgärä. 1918–1919 ellarda ul “İzvestiya”, “Krasnıe izvestiya”, “Kızıl äläm” (“Krasnıy styag”) isemnären yörtä, 1920–1932 ellarda “İgençe” (“Paxar), “Agroindustriya kombinatı”, 1932–1962 ellarda – “Lenin bayragı”-“Znamya Lenina”, 1962–1991 ellarda “Kommunizm tañı”–“Zarya kommunizma” iseme astında çıga. 1991 eldan başlap gazeta “Minzälä”-“Menzelya” isemen yörtä. Bügenge gazetanıñ epigrafı – “Gadellek, şäfkatlelek, täräkkıyat, keşe xokukı, iman öçen!”

Avıl xucalıgı kollektivlaşkan häm mädäni revolyutsiya ellarında gazeta kollektiv propagandist, agitator häm oeştıruçı bularak çıgış yasadı. Äye, ul ellarda gazetanı çıgaruçılar böek ideallarga, yaktı kiläçäk – kommunizmga ışangannar, anı yakınaytu öçen barısın da eşlärgä omtıldılar. Älbättä, bu ellardagı gazetaçılar maksatka nindi korbannar isäbendä ireşüne kürep, añlap tordılar, östävenä kollektivları misalında älege protsessnı üz cilkälärendä tatıdılar. 1932–1937 ellar çorında cide möxärrirneñ alışınuı da monıñ açık misalı.

Ul ellarda gazeta ber urında taptanmıy, härçak yañalıkka, progresska omtıla. Eldan-el ideya – teoretik däräcäsen kütärä, xalık belän elemtäsen nıgıta, xucalık eşçänlege ölkäsendä, mädäni tormışta oeştıru häm tärbiyavi eşçänlekne arttıra. Gazeta bitlärendä xezmät iyaläreneñ initsiativası yaktırtıla, alarnı tormışka aşıru öçen propaganda kiñ kullanıla. 30 ellardagı basmalarnıñ töp temaları: kadrlarnı tärbiyaläü, ilneñ oborona kuäten nıgıtu, xalık mägarife häm mädäniyatı mäsäläre bula.

Gazetanıñ yugarı abrue turında tagın ber kuanıçlı fakt söyli: Böek Vatan sugışı başlanır aldınnan “Lenin bayragı”-“Znamya Lenina” gazetası Xalık Xucalıgı kazanışları kürgäzmäsendä katnaşu xokukına iya bula.

Sugış ellarında gazetanıñ küläme kimügä, küp kenä jurnalistlarnıñ frontka kitüenä dä karamastan, gazeta xezmät iyalären frontka yardäm itü häm tılda üz-üzlären ayamıyça xezmät itügä mobilizatsiyaläü buença armıyça eşli. Bu ellarda eşçänlek yunäleşen bilgeläüçe sugışçan lozung mondıy ide: “Barısı da front öçen, barısı da ciñü öçen!” Gazeta bitlärendä sugış kırlarında köräşüçe kıyu, batır minzälälelärrneñ fidakar xezmäte turında söylänä. Kızıl Armiya sugışçıların azık-tölek, cılı kiemnär, koral äzerläü öçen çimal belän täemin itü – gazetada yaktırtılgan daimi temalar bulıp tora. Misal öçen, 1943 elnıñ 10 gıynvar sanında rayondaşlarıbıznıñ “Kolxoznik Tatarstana” tank kolonnası tözeleşe fondına 2250000 sum akça cıyuları xakında xäbär itelä.

Sugıştan soñgı tınıç tözeleş ellarında gazeta sugış cimergän xalık xucalıgın torgızunı propagandalauga zur igtibar birä, aldıngı täcribäne nık cäelderä, aldıngılarnı danga kümä, eştäge citeşsezleklärne, ruxi torgınlıknı, iskelek kaldıkların gadel tänkıyt utına tota.

Gazeta ukuçılar mögaen, xäterlider äle, gazeta üzeneñ berençe sannarınnan uk partiya sezdları tribunalarında yañgıragan lozunglar yaktılıgında üz eşen oeştıra. “Agrosänägat: reformalaştıru niçek bara”, “Üzgärtep koruda sineñ urınıñ”, “Deputat häm anıñ eşe”, “İgtibar: aldıngı täcribä” rubrikaları astında temalar gazeta bitlärendäkiñ yaktırtıla, küp kenä rubrikalar bügenge köndä dä aktual bulıp kala birä.

İldäge totalitar sistemanıñ cimerelä başlavı gazeta jurnalistları eşçänlegendä dä kiñ çagılış taba. Gazetanıñ isemen, şul uk vakıtta eçtälegen dä üzgärtü monıñ açık dälile.

Redaktsiyaneñ radio komitetı böten rayonga tapşırular alıp bara häm kolxoz, sovxozlarnıñ cirle radiotapşırular komitetına metodik yardäm kürsätä. Traditsiyagä tugrı kalıp, 2005 elnıñ dekabrennän, “Minzälä” rayon gazetası möxärrire G. Kayumova citäkçelegendä “Minzälä dulkınnarı” cirle radiostantsiya tapşıruları yañadan efirga çıga başladı. Ul “Yaña gasır” radiosınıñ FM-107,3 eşlıgında translyatsiyalänä.

Rayonnıñ, anda yaşäüçelärneñ küpkırlı tormışın tulı häm obektiv yaktırtıluın küpsanlı aktivistlar – gazetaxäbärçeläreneñ tıgız elemtäsennän başka küz aldına kiterüe avır.

Alar härçak gazeta redaktsiyaseneñ aktiv yardämçeläre, ışanıçlı tayanıçları buldılar häm şulay bulıp kalalar da. Bügen bez törle ellarda gazeta belän xezmättäşlek itkän häm bügen dä üz eşlären dävam itüçe xäbärçelärebezneñ isemnären zur xörmät belän iskä alabız. Menä alar: Nikolaevka avılınnan – S. Bıvaltsev, Vorovskiy is. sovxozdan – K. Nizamov, Ayudan – Ya. Latıypov, Tat. Möşegedän – Z. Xanova häm F. Äxmätxanov, şähärdän – M. Däminova, S. Gobäydullina, E. Täldäev, A. Krılova, Yu. Yosıpov, V. Xäbibullin, İ. Krasilnikov, V. Çifeev, R. Gobäeva, Xucämät avılınnan – M. Taymasov, Z. Garifcanov, Kadräktän – V. Xannanova häm Z. Kazakovalar.

Eşçe häm avıl xäbärçeläre arasınnan talantlı jurnalistlar, yazuçılar häm şagıyrlär üsep çıktı. Ädäbiyat häm jurnalistika ölkäsendä tanılgan şäxeslär: R. Gäräy, M. Şabaev, G. Zäynaşeva, G. Möxämmätşin, S. Gäräeva, F. Battal, G. Sabitovka näk minzälä rayon gazetası zur icatka putevka birde. Üzeneñ bitlärendä Abdulla Aliş (rayonda eşlägän çorda), Nur Bayan (Aktanış), Minzälädä politkurslarda ukıganda Musa Cälil şigırläreneñ basıluı belän gazeta çın mägnäsendä gorurlana ala.

Törle ellarda tübändäge şäxeslär gazetanıñ möxärrirläre buldılar:

Ş.Xämidullin,

F.Aydaşev - 1928 elga kadär,

Z.İşmoratov - 1932 el,

S.Karatay - 1932 el,

X.Axmerov - 1932-1934 ellar,

Moratov - 1935-1936 ellar,

M.Yakub - 1936-1937 ellar,

V.Xuciev - 1937 el,

F.Vaxitov - 1937-1953 ellar,

N.Aitov - 1954-1955 ellar,

V.Tokarev - 1955-1958 ellar,

F.Sälimov - 1958-1962 ellar,

V.Mälixov - 1962-1964 ellar,

Yu.Yosıpov - 1964-1965 ellar,

F.Xäbibullin - 1965-1968 ellar,

X.Möxämmätşin - 1968-1970 ellar,

İ.Şäripov - 1970-1975 ellar,

M.Safiullin - 1975-1986 ellar,

İ.Dindarov - 1986-1987 ellar,

M.Xäbriev - 1987-2001 ellar,

2002 eldan başlap bügenge köngä kadär redaktsiyane G.İ.Kayumova citäkli.

1962 elga kadär rayon gazetasınıñ rus häm tatar basmaları möstäkıyl räveştä çıga. İke basma arasında tıgız icadi elemtä urnaşa. Aktual, bähale mäglümat urtak kazanışka äverelä.

Rus gazetasınıñ berençe möxärrirläre P.P. Sannikov, G.D.Melnikov bula. 1918 elda "Krasnıe izvestiya" gazetasınıñ möxärrire Kalçinskiy bula. 1938–1955 ellarda Minzälä rayonında rus telendäge gazeta "Znamya Lenina" iseme astında çıga.

Älege gazetanıñ möxärrirläre:

E.Rastaturin - 1938-1940 ellar,

A.Dokukin - 1940-1943 ellar,

A.Smirnov - 1943-1948 ellar,

Ya.Zavyalov - 1948-1950 ellar,

V.Tokarev - 1950-1951 ellar,

E.Kukarkina - 1951-1959 ellar,

G.Xäkimova - 1959-1962 ellar.

Tarixi dokumentlardan kürengänçä, Minzälädä tipografiya 1887 elda açıla. Anıñ berençe xucaları İ.N.Kibardin, V.Ş.Kalinin, ä 1917 elga kadär – G.A.Gubanov, K.İ.Dokukin bula. Aldagı ellarga tipografiya xucaları turında mäglümatlar yuk. Tipografiya belän gazeta möxärrire citäkçelek itkän, yaki ber ük vakıtta ul tipografiya direktorı vazifaların başkargan dip farazlana. Şunısı mäglüm, 1937–1953 ellarda möxärrir bulıp eşlägän F.R.Vaxitov tipografiyagä dä citäkçelek itkän. 1996 elda tipografiya "Minzälä" - "Menzelya" rayon gazetası redaktsiyase belän berläşterelä.

Gazeta daimi räveştä Tatarstan jurnalistlar soyuzı iglan itkän icadi konkurslarda katnaşıp kilä. “Äylänä-tirä moxitne saklau” (“Keşe häm tabigat”), yaşlärgä patriotik tärbiya birü (“Patriot”) kebek temalar buença prizlı urınnarga laek buldı.

1966-1969, 1971-1975 ellarda gazeta VLKSM ÜK iglan itkän Sovet xalkınıñ revolyutsion, sugışçan häm xezmät danı urınnarı buylap bötensoyuz poxodında katnaştı. Sovetlar Soyuzı Marşalı İ.X.Bagramyan kul kuygan Bötensoyuz poxodınıñ üzäk ştabı diplomına laek buldı.

Redaktsiya xezmätkärläreneñ cirle matbugatnı üsterügä kertkän öleşe, näticäle häm namuslı xezmäte öçen gazeta KPSS ölkä komitetınıñ Maktau Gramotaları, TASSR Ministrlar Sovetı häm Yugarı Sovet Prezidiumı, TR Matbugat häm mäglümat ministrlıgı, Minzälä rayonı xalık deputatları Sovetı prezidiumı, rayon administratsiyaseneñ Maktaulı gramotaları belän büläklände. Şulay uk TASSR Däülät näşriyat komitetınıñ “1979 elnıñ iñ yaxşı gazetası” III däräcäle Diplomına, Mäskäüdä uzdırılgan “Pressa – 2003” massaküläm mäglümat çaralarınıñ X Bötenrossiya kürgäzmäsendä aktiv katnaşkanı öçen TR Elemtä ministrlıgı Diplomına, TR Däülät Sovetınıñ “Cirle üzidarä temasın yaktırtu buença iñ yaxşı redaktsiya” III däräcäle diplomına, “Ekologiya Rossii – 2002” VIII Bötenrossiya jurnalistlar konkursınıñ laureat diplomına laek buldı. “Bällür kaläm – 2004” respublika konkursınıñ “Novaya jizn rayonki” nominatsiyasendä gazeta ciñüçe dip tabıldı.

"Minzälä" - "Menzelya" gazetası massaküläm mäglümat çaralarınıñ “Küpkırlı energetika” respublika konkursında aktiv katnaştı häm “İñ yaxşı icadi kollektiv – regional basmalar” nominatsiyasendä 2001, 2003, 2004 ellarda “Tatenergo” AACneñ 2nçe, 3nçe däräcädäge diplomnarı, rayonda keçe eşmäkärlekne üsterü temasın yaktırtkan öçen TRnıñ Eşmäkärlekne üsterü agentlıgı diplomı belän büläklände.

Rayon gazetası redaktsiyase kollektivında 30ga yakın keşe xezmät kuya. Gazetanı cıyu häm verstkalau zamança cixazlangan kompyuter tsexında başkarıla. Redaktsiyaneñ näşriyat kompleksında häm tipografiyadä cirle şagıyr häm yazuçılarnıñ 26 kitabı dönya kürde. Kitaplardan başka redaktsiya küp törle blank produktsiyase çıgara, vizitkalar, kotlau adresları, çakıru biletları äzerli.

İ.Şagiev,